„De politiek besloot, niet wij.” Jaap van Dissel, oud-baas van het RIVM en het Outbreak Management Team (OMT), schoof vandaag aan bij de parlementaire enquêtecommissie Corona. Tijdens zijn eerste verhoor bleek opnieuw hoe beperkt de blik van het kabinet was tijdens de crisis. OMT-adviezen waren ‘heilig’, terwijl Van Dissel benadrukte dat zij medici waren die met slechts één blik naar maatregelen keken.
Journalist Eva Munnik volgde het openbare verhoor en maakte er voor Metro een opiniestuk over.
„Mag ik nog één opmerking maken voorzitter? Als ik fel of gepassioneerd overkwam, is het alleen maar omdat ik hier veel passie over voel.” Zo sluit Jaap van Dissel zijn eerste verhoor af. Arme man, denk ik. Ik kan het niet helpen een beetje medelijden met hem te hebben. Ben je 69, met pensioen en moet je toch nog opdraven om verantwoording af te leggen over de fase die je in de winter van je carrière nog in de maag gesplitst kreeg. Want ik heb niet het idee dat Van Dissel zo van die coronacrisis genoot als Hugo – ‘ik had het voor geen goud willen missen’ – de Jonge.
Uit betrouwbare bron hoorde ik onlangs een smakelijke anekdote over Mark Rutte en Jaap van Dissel tijdens de coronacrisis. Ze stonden in de lift na afloop van een coronapersconferentie, waar Van Dissel met volgekrabbelde papiertjes als geheugensteun een uitleg had gegeven die als abracadabra klonk voor het gros van de Nederlanders. Van Dissel vroeg of het goed gegaan was. Waarop de premier hem op z’n Ruttiaans op de schouder klopte – ik geef toe: die beweging verzin ik erbij – en iets uitriep als: „Niemand begreep er een hout van! En dat is uitstekend. Nu nemen ze het tenminste serieus.”
Geen imagodeskundige voor Jaap van Dissel
Een warrige professor, een beta-wetenschapper en wars van politiek. Zo zag ik Van Dissel in coronatijd en zijn verhoor heeft mijn mening niet veranderd. Alleen al aan zijn – door veel mensen als ‘betweterig en arrogant’ betitelde – houding tijdens de verhoren, zie ik dat geen imagodeskundige Van Dissel ooit gecoacht heeft. En ik vind dat prachtig. What you see is what you get. Minder politiek kan het haast niet.
Maar Van Dissel is misschien wars van politiek, de coronaperiode was dat allerminst. En hoewel het OMT niet politiek moest zijn – ‘we volgen de wetenschap’ – werd het team wel tegen wil en dank politiek gemaakt. We wisten al dat de adviezen van het OMT ‘één op één’ werden overgenomen door Rutte, dat benadrukte hij immers zelf steeds, maar die adviezen kwamen niet ‘één op één’ van het OMT af. In mijn boek De Covidstaat – een interview met Metro daarover lees je hier – beschrijf ik hoe De Jonge soms aan de voorzitter van het OMT doorgaf wat voor advies hij graag wilde krijgen, dat wist onder meer Nieuwsuur naar boven te halen.
Het kabinet nam besluiten, die ze volledig zeiden te baseren op de adviezen van wetenschappers, maar het kabinet vertelde de wetenschappers soms wel wat ze in hun adviezen moeten schrijven.
Kritiek was geen wetenschapsontkenning
Die ‘politisering van advisering’, zoals Van Dissel het in zijn verhoor noemt, vindt hij problematisch. Want een politiek besluit nemen, terwijl je doet alsof dat een wetenschappelijk besluit is, leidt volgens de wetenschapper tot ‘O je bent het er niet mee eens? Dan ontken je de wetenschap’. Terwijl dat niet zo was. Kritiek op een coronamaatregel was geen wetenschap ontkennen. Van Dissel zegt het zelf.
Wat de oud-OMT-leider vandaag zei, bevestigt wat ik al wist: Rutte en De Jonge gebruikten de wetenschap om hun corona-aanpak te legitimeren, terwijl die aanpak soms weinig met ‘de wetenschap’ te maken had. En als het kabinet iets wilde wat ze echt niet in het OMT-advies wisten te krijgen, deden ze het toch. Zo benadrukte Van Dissel vandaag nog eens dat het OMT ‘buitengewoon tegen’ het sluiten van scholen was. Ze sloten toch. So far for het volgen van de wetenschap.
Van Dissel, geloven en gehoorzamen
Van Dissel zei tijdens zijn eerste verhoor ook dat een coronacrisis niet medisch-epidemiologisch opgelost kon worden. Je hebt er ook andere wetenschapsdisciplines voor nodig, maar die werden niet geraadpleegd. En dan nog: de politiek maakt de afwegingen, benadrukte Van Dissel steeds weer. „Als er te vaak gezegd wordt dat het OMT het kompas is en je niet duidelijk maakt dat de besluiten politiek zijn, dan doe je het gewoon niet goed.”
Maar premier Rutte wilde helemaal niet dat duidelijk was hoe politiek de besluiten waren. Daarom is de lift-anekdote ook zo tekenend: Rutte die het geweldig vond dat Van Dissels uitleg op televisie veel te ingewikkeld was. Want het ging er niet om dat Nederland het snapte. Het ging erom dat Nederland het geloofde. En gehoorzaamde.
Eva Munnik (49) is freelance journalist voor televisie en magazines en auteur van boeken. Haar nieuwste boek heet De Covidstaat en fileert op kritische wijze het coronabeleid. Ze woont met man, kind en twee katten in Amsterdam.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- ABN AMRO waarschuwt: Nederland krijgt mogelijk 1 miljoen gezinswoningen te veel
- Brok in je keel bij de uitvaart van kleine Ollie (3): ‘Hij moest een afscheid met een grote glimlach krijgen’
- Hendrien (42): ‘Ik vind de Avondvierdaagse te belastend voor mijn kinderen’
- Valentijn Driessen en vele anderen mopperen op trainingsjack van Oranje: ‘Carnavalesk hansopje’
- Zomerweer blijft uit: Nederland krijgt dagenlang regen, buien en weinig zon
