Oud-minister Ferd Grapperhaus, ja die van die bruiloft, vond het coronatoegangsbewijs (CTB) geen dwang. Dat zei hij vandaag tijdens zijn opmerkelijk emotionele verklaring bij de parlementaire enquêtecommissie over corona. Het was natuurlijk wel dwang, en met desastreuze gevolgen.
Het pushen en dwingen in coronatijd draagt mede bij de dalende vaccinatiegraad voor andere vaccins nu, denkt Eva Munnik in een voor Metro geschreven opinie (lees hier haar stuk over de kinderopvang in Schiedam).
Waarom noemt Grapperhaus het CTB geen vaccinatiedwang?
‘Vaccinatiedwang heeft geen enkele rol gespeeld bij de invoer van het coronatoegangsbewijs’, zegt Grapperhaus tijdens zijn verhoor. Vreemd, want dat strookt niet met wat het kabinet zelf zei tijdens de crisis. Al moest je dan wel wat tussen de regels door luisteren.
Grapperhaus’ collega Hugo de Jonge, destijds ook minister, zei namelijk zelf in een coronapersconferentie dat het CTB bedoeld was om mensen te ‘bewegen zich te laten vaccineren’. En hoe slim geformuleerd ook, wie door de politieke taal heen prikt, weet wat ‘bewegen te laten vaccineren’ in feite is: dwingen.
Als je met een vaccinatiepas de bedoeling hebt dat mensen die zich niet wilden laten vaccineren dat toch deden, dan is dat dwang. Want de definitie van dwang is: mensen iets laten doen wat ze niet willen.
CTB in 2021: waarom jongeren zich alsnog lieten vaccineren
Dat het coronatoegangsbewijs, samen met dreigende nog verdergaande maatregelen om ongevaccineerden te beperken, mensen dwong zich te laten vaccineren, is niet te ontkennen. In oktober 2021 – het CTB was van kracht – schreef het Brabants Dagblad: ‘De schrik zit er goed in bij veel jongeren die nog geen coronaprik hebben gehaald. Niet vanwege de beelden van naar lucht happende patiënten of het nieuws dat operaties worden uitgesteld, maar de simpele boodschap dat ongevaccineerden strengere maatregelen boven het hoofd hangen, trekt ze nu wél over de streep.’
Bij de uitgang van de onlangs heropende prikpost in Uden zegt de 17-jarige scholiere Jip tegen de krant: „Ik wil gewoon een normaal sociaal leven kunnen hebben. Nu kan ik al niet eens zomaar de McDonald’s binnenlopen, maar ik ben bang dat ik dadelijk niet meer naar school mag en dat stappen ook niet meer zomaar gaat als je niet gevaccineerd bent.”
Jip nam geen coronavaccin omdat ze dat wilde. Ze nam een coronavaccin omdat ze dat moest.
Het vriendelijkere ‘drang’
Toch noemen mensen als Grapperhaus en De Jonge het geen dwang, maar ‘drang’, met een ‘r’. Dat klinkt wat milder en vriendelijker. De term is uitgevonden door de politiek en instanties: vaccinatiedrang. Terwijl ‘drang’ in normale-mensen-taal heel iets anders betekent, namelijk neiging of aandrang. Niet ‘milde dwang’.
De politiek, rechtspraak en gezondheidszorg mogen dan hun eigen definities hanteren, maar in de samenleving hebben we ook taal en volgens woordenboeken is dwang iemand pushen iets te doen wat hij of zij niet wil. Zoals Jip, in Brabant. Die toch maar naar de vaccinatiestraat ging omdat het leven haar erg ingewikkeld werd gemaakt door de overheid.
Het CTB, zo schrijf ik in mijn boek De Covidstaat, was een beperking voor ongevaccineerden en zo was het ook bedoeld. In Nederland nog meer dan in buurlanden. Waar in andere landen een test je twee of drie dagen lang toegang gaf, was een test in Nederland maar één dag geldig. Waar je in Duitsland elke drogist binnen kon lopen voor een test, moest je in Nederland naar een kantoor van ‘Testen voor toegang’.
Gezondheidsraad waarschuwde tegen druk op tieners
Ongevaccineerden moesten die test niet alleen halen voor ‘luxe’ activiteiten als een kroegbezoek. Ook om de voetbalkantine in te mogen was een QR-code verplicht. Dus stond je langs de lijn bij je kind en moet je naar de wc, dan kon dat niet als je ongevaccineerd was en die dag geen test had gedaan.
In november 2021 ontstond er ophef over een foto op social media van ouders die hun bibberende kinderen voor de voordeur van het zwembad afdroogden na zwemles. De ouders mochten het zwembad niet in vanwege het CTB. Vader Peter uit Alphen aan den Rijn heeft daarom een tentje opgezet naast de ingang van het zwembad, waar hij zijn zoontje kan helpen met omkleden.
Opmerkelijk was dat ook jongeren een vinkje op hun CTB moesten hebben om openbare gelegenheden in te mogen, terwijl dat tegen het advies van het eigen adviesorgaan van de regering inging. De Gezondheidsraad gaf in 2021 namelijk het officiële advies om tieners niet onder druk te zetten tegen corona te vaccineren. Maar het CTB werd even later ook verplicht voor kinderen vanaf 13 jaar. Om mee te mogen naar de snackbar of de bioscoop met hun vrienden.
Zorgen om dalende vaccinatiegraad
Het leven werd je door de overheid bijzonder ingewikkeld gemaakt als je je niet tegen corona liet vaccineren. Toch ontkent Grapperhaus nog steeds dwang. Wel erkent hij dat hij niet het woord ‘wappie’ had moeten gebruiken. „Dat is niet goed geweest.” In mijn boek De Covidstaat vertelt oud-burgemeester Pieter Broertjes dat hij een van de mensen is die door Grapperhaus wappie werd genoemd. Tijdens het Veiligheidsberaad nota bene, het overleg van de burgemeesters van de 25 grootste steden.
Spijt van de vaccinatiedwang in coronatijd is er niet in Den Haag. En terwijl gezondheidsminister Sophie Hermans deze week nog zegt zich zorgen te maken om de dalende vaccinatiegraad, valt er geen woord over een van de grote oorzaken van het afgenomen vaccinvertrouwen: het pushen in coronatijd.
Iets wat trouwens geen kennis van achteraf is. Velen – dezelfde mensen die vaak wappie genoemd werden door mensen zoals Ferd Grapperhaus – waarschuwden voor dit effect in coronatijd. Epidemioloog Martin Kulldorff, destijds verbonden aan het Amerikaanse Harvard, waarschuwde dat vaccinatiedwang (of -drang) schadelijker zou zijn voor de vaccinatiebereidheid dan de antivaxbeweging ooit geweest is.
Krokodillentranen
En zo geschiedde, helaas. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.
Maar ze leren er niks van. Sophie Hermans pleitte recentelijk nog voor een vaccinatieplicht voor de kinderopvang. Zij heeft duidelijk niet geleerd hoe funest pushen is voor vaccinvertrouwen. Nog steeds erkennen de Haagse leiders niet wat er misging. Nog altijd komt er geen mea culpa van Grapperhaus. Krokodillentranen. Dat wel.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Hovenier Bob (35) wacht al maanden op 5600 euro: ‘Na alle complimenten wilden ze ineens niet betalen’
- Consumentenbond onthult goedkoopste supermarkten van 2026: verrassende verschuiving aan de top
- Let op: 106 mensen besmet met salmonella na eten van instantnoedels
- Jolien (39): ‘Een afscheidscadeautje voor de juf? Daar ga ik niet mee’
- Steeds meer Nederlanders reizen alleen: dit zijn de 10 leukste steden voor een soloreis
