Een intern document, bedoeld voor politiemedewerkers om complotdenkers te herkennen, is uitgelekt via social media. Het document ging al snel viral en riep veel vragen op. Zo wordt het bijhouden van een moestuin genoemd als signaal. En de toeslagenaffaire staat in hetzelfde rijtje als covid-19. Dat leidde tot de nodige verontwaardiging.
Metro sprak met Moza van Waas, voorzitter van de Jongerencommissie Uithuisplaatsingen & Kinderopvangtoeslag.
Het gaat om de handreiking met de titel Herkennen, duiden, handelen: complottheorieën en anti-institutioneel gedachtegoed. Deze handreiking is ontwikkeld door het Kenniscentrum CTER van de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventie. Doel is om politiecollega’s te ondersteunen bij het omgaan met en het inschatten van gedrag door complotdenkers en mensen met ‘anti-institutioneel’ gedachtegoed. Daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan soevereinen.
‘Toeslagenschandaal hoort niet thuis in complotdenken’
Pieter Omtzigt deelde de screenshots voor van de handreiking op X, met de opmerking: „Het toeslagenschandaal hoort – helaas! – niet thuis in complotdenken @ Politie. Het was en is voor veel mensen bittere realiteit en slachtoffers zijn echt jarenlang weggezet door autoriteiten. Kunnen jullie dit aanpassen”
In het document wordt namelijk een aantal voorbeelden gegeven van de thematiek die past bij complotdenken. De toeslagenaffaire – een groot schandaal van de afgelopenjaren – wordt daar in één adem genoemd met 5G, Covid-19, satanisch ritueel kindermisbruik, chemtrails, het WEF, stikstofbeleid en militarisering.
Bijval voor Pieter Omtzigt
De post van Omtzigt is duizend keer gedeeld en drieduizend keer geliket. De oud-politicus krijgt veel bijval. Zo schrijft Cees van den Bos, die zich volledig onafhankelijk WOB-onderzoeker noemt: „Als een overheid zich zo driftig richt op het bestrijden van complottheorieën, dan is er maar één aan het radicaliseren, en dat is de overheid zelf. Dat zou het onderwerp van gesprek moeten zijn.”
Ria Caspers is het eens met de reactie van Omtzigt, maar plaatst ook een kritische kanttekening. „Tegelijk mis ik uw zorgen over deze handleiding voor politiemensen in het algemeen. Dit geschrift maakt iedereen met een afwijkende mening dan het gewenste narratief een complotdenker. Waar kan dit toe leiden?”, vraagt ze zich af. Medisch-ethisch adviseur Wendy Mittemeijer reageert scherp. „Niets hoort thuis in dit rijtje, Pieter. Dat weet je. Dus zeg dat ook even netjes. Niet alleen je eigen agenda belangrijk. Merci.”
Verschillende gradaties bij een complot
In het document maakt de politie onderscheid tussen verschillende gradaties, van complotdenken tot radicalisering en extremisme of terrorisme. Waar ‘complotdenkers’ nog aardig passief blijven (voornamelijk gericht op regionale identiteit, zelfvoorziening zoals moestuinen en ‘defensief’ preppen) is dat anders bij radicalisering.
Dat kenmerkt zich door ‘een focus op actief handelen om de overheid tegen te werken’. Fixatie op overheidsinstanties, zoals de Belastingdienst, het CJIB, het RIVM en Jeugdzorg, zou hier een kenmerk van zijn. Ook zou er sprake zijn van een ‘samenklontering van gelijkgestemden’. Dit zie je bijvoorbeeld ook bij de soevereiniteitsbeweging.
Bij extremisme of terrorisme is het nog een gradatie erger. Er is sprake van een duidelijk vijandbeeld: de elite/overheid is de vijand van het volk. Verzet is noodzakelijk, geweld daarbij toegestaan. In dit stadium kunnen ook wapens worden aangeschaft..
Slachtoffers voelen zich miskend
Voor slachtoffers van de toeslagenaffaire voelt het wrang dat hun leed in één adem wordt genoemd met complottheorieën. Moza van Waas, voorzitter van de Jongerencommissie UHP KOT (Uithuisplaatsingen & Kinderopvangtoeslag) en zelf slachtoffer, vertelt: „Mijn jeugd krijg ik nooit meer terug, maar dat hoeft niet te betekenen dat anderen hetzelfde mee mogen maken. Wat het meest belangrijk is, is het zien, erkennen en herkennen van het leed van de slachtoffers. Bij velen is dat nog niet gedaan.”
Hij werd zelf als kind uit huis geplaatst en richtte later de Jongerencommissie op. „We zijn nu erkend en werken samen met ministeries, maar er zijn nog zoveel jongeren die niet gehoord worden.”
Houding van de politie
Dat de toeslagenaffaire werd genoemd in de politiehandleiding, verbaast hem niet: „De politie heeft al jaren een bepaalde houding richting ons. Lotgenoten en ik hebben dat persoonlijk meegemaakt.” Zo is hij een periode dakloos geweest. Als hij vertelde dat dat samenhing met het toeslagenschandaal, werd daar direct een notitie van gemaakt. De houding van de politie ervaart hij als vooringenomen, en niet begripvol. Bovendien was de politie ook betrokken bij de vele uithuisplaatsingen. „Je zou een veel trauma sensitievere houding mogen verwachten. Wat ik ook heel kwalijk vind, is dat in het document het toeslagenschandaal over één kam wordt geschoren met extremisme, zoals bij ISIS.”
Beschadigd vertrouwen
Volgens Moza leidt dat tot wantrouwen in plaats van vertrouwen. Dat terwijl het vertrouwen van slachtoffers van de toeslagenaffaire al zo broos is – of totaal verwoest, door wat zij hebben meegemaakt. „Als je zegt dat je slachtoffer bent van het toeslagenschandaal, dan word je benaderd op basis van wat er in een rapport staat, niet op wie je bent. Het vertrouwen is daardoor ernstig geschaad. En de politie maakt zich ook schuldig aan profilering.” In plaats van energie te steken in het opsporen van vermeende complotdenkers, kan de politie zich beter bezighouden met andere zaken, zoals het aanpakken van drugscriminaliteit en het geweld tegen vrouwen, vindt hij.
Samen met zijn collega’s deed Moza onderzoek naar de link met gedwongen uithuisplaatsingen van KOT (Kinderopvangtoeslag, red.) slachtoffers. „Er is en blijft een cultuur van slachtofferbeschuldiging, discriminatie en profilering tegen ons, ook door de politie. Dit maakt deel uit van de bredere institutionele problematiek die het herstel zo moeilijk maken.”
Hij wijst erop dat het nu vijf jaar geleden is dat de overheid erkende dat er ernstige fouten zijn gemaakt. Dit leidde vervolgens tot de val van het kabinet. „En pas nu worden wij erkend als slachtoffers van een of meerdere onterechte uithuisplaatsingen als gevolg van het toeslagenschandaal, zoals blijkt uit het rapport van Mariëtte Hamer. Het feit dat de politie dit niet eens erkent, of überhaupt bekend is met dit rapport baart ons ernstige zorgen. Daarom willen wij, als commissie, graag het dialoog aangaan met de politieleiding en de Korpschef van de Nationale Politie, om te komen tot wederzijds begrip en inzicht.”
Politie: veel ‘misinformatie’ over Toeslagenaffaire
De politie bracht een speciaal nieuwsbericht naar buiten vanwege de ophef die is ontstaan. „Dat de politie een handreiking opstelt over dit onderwerp, betekent nadrukkelijk niet dat de politie complotdenken altijd ziet als een probleem’, zegt een expert van de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies. „Maar het is bekend dat complottheorieën in bepaalde gevallen wel een voedingsbodem kunnen vormen voor radicalisering en extremisme.
En hoe zit dat met de toeslagenaffaire? Complottheorieën ontstaan vaak rondom kwesties met grote maatschappelijke impact, waarover veel ‘desinformatie’ of ‘complotverhalen’ circuleren. Bijvoorbeeld covid-19 en de Toeslagenaffaire. Maar dat deze thema’s in de handreiking zijn opgenomen, betekent volgens de politie niet dat zij dit ontkennen of afdoen als complot. Inmiddels komt deze term dan ook niet meer voor op de lijst.
Mogen statushouders werken? Dit zijn de regels
54 partijen willen meedoen aan de verkiezingen, staan ze straks allemaal op je stembiljet?
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
