Jeras (28) kiest voor focus

De telefoon slokte ongemerkt steeds meer tijd op. Even de mail checken, Spotify, een blik op WhatsApp – voor Jeras de Jonge (28) voelde het alsof zijn dagen werden bepaald door die telefoon. Dat zullen veel mensen herkennen. Ongemerkt ben je daar veel tijd mee kwijt. Nu kiest de elektrotechnicus bewust voor de dumbphone, een telefoon zonder afleiding. „Mijn lichaam werd rustiger toen ik niet meer bij mijn telefoon kon.”

Steeds meer mensen stappen over op een dumbphone – een eenvoudig toestel, vrij van apps. Daar zijn uiteenlopende redenen voor. Zo menen sommige mensen dat smartphones je dommer maken, wat ‘digitale dementie’ wordt genoemd.

Ook Jeras de Jonge gebruikt nu zo’n dumbphone. Hij werkt als elektrotechnicus en volgt masteropleiding ‘Management & Technology’ aan de TU Delft. Daarnaast is hij vrijwilliger bij de Waddenvereniging en bestuurslid bij Tree for Hope. Zo’n vijf jaar geleden, op Texel, merkte Jeras dat hij vaak gedachteloos op zijn telefoon zat: de mail checken, kijken of iemand iets had geappt, even dat nieuwe nummer op Spotify luisteren. „Ik deed vaak automatisch dingen op mijn telefoon.” Daardoor maak je veel van wat er die dag gebeurt, niet echt mee – door die constante afleiding.

Stortvloed van informatie

Ook het wereldnieuws voelde als een constante stortvloed van informatie. Eerst vond hij er wel iets van, als mensen het nieuws niet volgden. Nu ziet hij dat anders. „Ik ben nog steeds geïnteresseerd, maar heb ik er wat aan om de hele dag nieuws binnen te krijgen? Mijn gedrag verandert er niet ineens door. Dan steek ik m’n tijd liever in vrijwilligerswerk.”

Focus en rust door dumbphone

Op het werk legde hij zijn telefoon weg. Daarna ging hij een stap verder: hij deed ’m in een afsluitbare ‘koektrommel’. „Toen merkte ik dat mijn lichaam tot rust kwam. Je bent gefocust. Het scheelt heel veel energie. Het was geen FOMO-verhaal; gewoon fysieke rust.” Eén simpele gewoonte hielp ook: de telefoon ’s nachts niet in de slaapkamer. „Je denkt: wat maakt dat uit? Maar je hersenen reageren er wel op als hij er niet ligt.”

Met de dumbphone weg uit de WhatsApp-wirwar

De overvloed aan appgroepen bleek ook een energieslurper. „Als je lekker in een flow zit en er plopt iets binnen, dan ben je daar meteen uit. Bovendien trekken mensen soms energie bij je weg met appjes met vragen die ze zelf ook hadden kunnen googelen.” Jeras stapte daarom zo veel mogelijk over op sms en bellen. „Dan weten vrienden dat ik prima bereikbaar ben. Het is overzichtelijker. Als ik in 53 appgroepen zit, waar staat dan wat?”

Niet anti-smartphone

Radicaal cold turkey? Dat probeerde Jeras eerst wel, maar dat werkte toch niet helemaal. „Ik was eerst zo rigide dat ik helemaal geen smartphone had. Maar sommige dingen zijn gewoon praktisch: 9292OV, Google Maps, een sportschema, een authenticator, die je toch wel vaak nodig hebt. Dus nu gebruik ik daarnaast nog een smartphone, maar alleen voor nuttige dingen.” Want met een routekaart door het centrum lopen, dat gaat hem toch een brug te ver.

Hij legt uit hoe hij dat doet: hij zet geen data of internet aan wanneer het niet nodig is, hij heeft geen browser geïnstalleerd, en apps die leiden tot scrollen of shoppen zijn vergrendeld met een wachtwoord dat hij niet meer weet (ook de Play Store). Muziek luistert hij alleen nog bewust, niet meer continu als ruis. „Je merkt dat er hele teams achter smartphones zitten om jou verslaafd te houden. Die strijd verlies je als je geen grenzen stelt. Doomscrollen begint vaak met iets legitiems. Je zoekt bijvoorbeeld op ‘hoe haal ik een vlek uit mijn shirt’ en eindigt ergens totaal anders.”

Het waterbed-effect

Maar minder telefoon, kan soms ook zorgen voor een verschuiving naar andere schermen. „Je hoofd is goed in alternatieven vinden. Dan ga je op je laptop opeens veel series kijken. Dat geeft minder voldoening dan een instrument leren te bespelen of een rondje lopen. Na een dag of vier merk ik: dit is geen oplossing. Daarom ben ik van plan mijn laptop thuis niet meer te gebruiken.”

Over controle en maakbaarheid

Volgens Jeras komt veel WhatsApp-gedrag voort uit de illusie van maakbaarheid. „Mensen proberen alles te sturen: ‘geef mij een tijd’ en in de tussentijd blijven appen. Alsof de realiteit dan anders wordt. Dat is niet zo.” Ook bij datingapps ziet hij dat mechanisme. „Platforms zijn erbij gebaat je lang te laten blijven. Je denkt dat je bezig bent met iets sociaals, een partner vinden, maar je verliest vooral energie.”

Wat het hem oplevert? Rust, focus en energie. „Ik werd rustiger toen ik niet meer bij mijn telefoon kon. Je merkt het aan je lijf. En je bent weer in het hier en nu.”

Hoe je het zelf kunt aanpakken

Als je dit zelf ook wilt ervaren, hoef je niet alles tegelijk te doen. Er is ook een middenweg. „Loop niet te hard van stapel. Stop niet in één keer met alles; dat leidt vaak tot een jojo-effect.” Beter is het om in stappen te veranderen en eerlijk te kijken waar je smartphone je wél helpt.

Leg je telefoon fysiek weg, desnoods in een afsluitbare box, en houd ’m buiten de slaapkamer. Beperk je apps tot het noodzakelijke zoals ov, kaarten of een authenticator, en zet data uit. Ook helpt het om de browser te verwijderen en andere apps, die je vanuit automatisme gebruikt, te vergrendelen. Voor contact kan sms of bellen overzichtelijker werken dan eindeloze appgroepen. „Het gaat er niet om dat je je aan een principe houdt, maar dat je meer tijd overhoudt.”

Mark leefde een maand zonder zijn smartphone: ‘Keek er soms op voor ik goedemorgen zei tegen mijn vriendin’

Ophef om politiehandleiding: toeslagenaffaire in document over complottheorieën

Reacties