De eerste duizend dagen van kinderen zijn belangrijker dan je misschien denkt. Die periode legt een belangrijke basis voor gezondheid, ontwikkeling en kansen later in het leven.
Nieuw onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) naar kinderen geboren tussen 2007 en 2021 laat zien: gemiddeld gaat het de goede kant op, maar bij voor iedereen.
Minder risicofactoren bij jonge kinderen
Het CBS keek naar vijf factoren in gezinnen: welvaart, opleidingsniveau van ouders, werk, gezinssituatie en mentale gezondheid van ouders. Daaruit blijkt dat het aandeel kinderen dat opgroeit met één of meer risicofactoren is gedaald. In 2007 ging het om 42 procent van de kinderen, in 2021 om 38 procent. Die risicofactoren zijn:
- Laag welvaartsniveau, dus opgroeien in een huishouden in de laagste welvaartsgroep.
- Laag opleidingsniveau van ouders, namelijk maximaal basisonderwijs, vmbo of mbo-1.
- Geen arbeidsparticipatie, wat betekent dat werk in de eerste duizend dagen niet de belangrijkste inkomensbron van het ouderlijk huishouden is.
- Opgroeien in een eenoudergezin, volledig of deels tijdens de eerste duizend dagen.
- Mentale gezondheidsproblemen bij ouders, gemeten via verstrekkingen van antidepressiva en/of antipsychotica aan ten minste één ouder.
Ook stapeling van problemen komt iets minder vaak voor. Het aandeel kinderen met twee of meer risicofactoren daalde van 16 naar 13 procent.
Ouders vaker hoogopgeleid
Een positieve ontwikkeling is dat ouders steeds vaker hbo of wo hebben afgerond. Bij kinderen geboren in 2007 had 44 procent van de ouders zo’n opleiding, bij kinderen uit 2021 was dat 53 procent.
Ook groeiden in 2021 iets minder kinderen op in gezinnen met het laagste welvaartsniveau. Tegelijkertijd nam het aandeel kinderen in de hoogste welvaartsgroep toe.
Kwetsbare gezinnen krijgen juist meer problemen tegelijk
Toch is er ook een duidelijke keerzijde. Bij kinderen uit gezinnen met lage welvaart stapelen risico’s zich juist vaker op. Hun ouders werken minder vaak, hebben vaker een lager opleidingsniveau en kinderen groeien vaker op in een eenoudergezin.
Juist die combinatie is belangrijk. Eén risicofactor hoeft niet allesbepalend te zijn, maar meerdere tegelijk kunnen de kansen van een kind flink onder druk zetten.
Meer kinderen in eenoudergezinnen
Het aandeel kinderen dat de hele eerste duizend dagen in een eenoudergezin woonde, steeg van 5 procent in 2007 naar 8 procent in 2021. Vooral in gezinnen met lage welvaart is die stijging duidelijk zichtbaar.
Ook is in deze groep vaker geen juridische vader bekend. In de laagste welvaartsgroep steeg dat aandeel van 14 naar 15 procent.
Een andere opvallende trend: moeders zijn gemiddeld ouder geworden. Het aandeel kinderen met een moeder jonger dan 25 jaar daalde van 6 naar 3 procent. Tegelijkertijd nam het aandeel moeders boven de 30 toe van 74 naar 80 procent.
De conclusie is dubbel. Voor veel kinderen zijn de omstandigheden in de eerste levensfase verbeterd. Maar de groep die al kwetsbaar is, krijgt vaker met meerdere problemen tegelijk te maken.
Verder dan de eerste duizend dagen bij kinderen
Het onderzoek stopt niet bij de eerste duizend dagen. Juist daarna wordt het interessant: wat betekenen deze vroege verschillen later in het leven?
Vervolgonderzoek moet laten zien hoe kinderen zich ontwikkelen als ze opgroeien met meerdere risicofactoren. Denk aan hun gezondheid, schoolprestaties en kansen op de arbeidsmarkt. Ook wordt gekeken naar zorggebruik en kosten op latere leeftijd, bijvoorbeeld in de jeugdzorg of geestelijke gezondheidszorg.
Daarnaast is er aandacht voor wat die negatieve effecten mogelijk kan verzachten. Welke factoren helpen kinderen tóch goed op weg, ondanks een moeilijke start?
Blik op de lange termijn
Ook willen onderzoekers beter begrijpen waarom bepaalde trends ontstaan. Bijvoorbeeld waarom ouders in kwetsbare gezinnen minder vaak werken, of waarom het aantal eenoudergezinnen toeneemt.
Tot slot kan toekomstig onderzoek nog breder kijken. Factoren zoals schulden, ziekte, detentie van een ouder of problemen in de opvoeding spelen mogelijk ook een rol, maar zijn nu nog niet volledig in beeld.
Duidelijk is wel: de eerste duizend dagen zijn pas het begin van het verhaal.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
